SER Overijssel
 

Leegstand op de kantorenmarkt. De rol van de provincie Overijssel

datum: 26-10-2011

De kantorenmarkt wordt gekenmerkt door een hoge leegstand. Begin 2011 stond in Nederland 14 procent van de kantorenvoorraad leeg. De verwachting is dat de leegstand nog verder toeneemt dit jaar. De leegstand verschilt sterk per gemeente. In Overijssel is in bijvoorbeeld Hengelo (17,2%), Almelo (16,1%), Zwolle (15,9%) en Deventer (15,5%) de leegstand hoger dan gemiddeld in Nederland. De leegstand is niet alleen een direct probleem voor de eigenaar of belegger. Gemeenten ondervinden de gevolgen en ook de economie wordt geschaad. Ruimtelijk betekent de omvangrijke leegstand een te groot beslag op de schaarse ruimte.

De leegstand vraagt van alle betrokken partijen het nemen van verantwoordelijkheid. Marktpartijen en overheden zijn gezamenlijk aan zet, met voor ieder een eigen verantwoordelijkheid. SER Overijssel adviseert de provincie vanuit de verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke ordening een actieve regierol richting gemeenten te vervullen en een heldere visie vast te leggen. Daar is breed draagvlak voor vanuit de markt. In tegenstelling tot de bedrijventerreinenmarkt en de woningbouwmarkt gaat het niet om regionale afstemming, maar over het maken van afspraken met de belangrijkste kantorengemeenten in Overijssel (Zwolle, Enschede, Hengelo, Almelo en Deventer). Er moeten afspraken worden gemaakt over het reduceren van de (plan)voorraad in deze steden. SER Overijssel wil benadrukken dat het hierbij zeer van belang is dat nauwkeurig naar de aard en schaal van de betreffende kantorenmarkten wordt gekeken. Soms is er in de regio sprake van een redelijk afgebakende kantorenmarkt (bijv. Twente), soms “concurreren kantorenmarkten over de provinciegrenzen” (bijv. Zwolle). In sommige kantoormarktsegmenten (met name het hoge segment/hoofdkantoren) is de vraag dermate mobiel dat er sprake is of kan zijn van bovenregionale effecten. Dit vraagt dus tevens afstemming tussen provincies over de provinciegrenzen wat betreft de niet-lokale kantorenmarkten.

SER Overijssel pleit nadrukkelijk niet voor een bouwstop. Dit haalt alle dynamiek weg en voorkomt dat de voorraad zich kan verjongen. Maatregelen mogen de concurrentiepositie van de steden in Overijssel als vestigingslocatie niet aantasten. Door verkeerd afremmen van nieuwbouw kan er een tekort ontstaan aan met name toplocaties voor zakelijke dienstverleners en hoofdkantoren.

Het doel van de regie dient primair te zijn gericht op het creëren van een gezonde kantorenmarkt. Een belangrijk aandachtspunt vormt de bouw van overheidskantoren. Bijna de helft van de nieuwbouw in 2010 was in opdracht van de overheid. Gemeenten, waterschappen, belastingdienst, etc, lijken zich minder aan te trekken van de leegstand en ten koste van toenemende leegstand, nieuwe kantoren te laten bouwen voor zichzelf.

De regierol van de provincie Overijssel kan alleen goed worden ingevuld indien de provincie beschikt over kennis en inzicht in de voorraad, de vraag, het aanbod, zowel in kwalitatieve als in kwalitatieve zin en het functioneren van de kantorenmarkt. Dit vraagt specialistische vastgoedkennis bij de provincie.

Verminderde grondopbrengsten en minder OZB-inkomsten hebben reeds nu, maar zeker op termijn, een sterke negatieve invloed op de gemeentefinanciën. De provincie zou een rol kunnen vervullen om de gevolgen van de kantorenmarkt op de gemeentefinanciën in beeld te brengen. Hier ligt geen wettelijke verantwoordelijkheid, omdat de provincie pas verantwoordelijk wordt voor financiële positie van gemeenten als de begroting niet meer sluitend is. Maar de provincie zou in de ogen van SER Overijssel wel een signaalfunctie kunnen vervullen. SER Overijssel wijst in dit verband ook op de financiële consequenties voor het bedrijfsleven wanneer gemeenten hun, door daling van de marktwaarde van kantoren, lagere OZB-opbrengsten op peil willen houden door de tarieven te verhogen.

Een generieke oplossing voor het leegstandsprobleem bestaat niet. Per stad en per locatie zullen er oplossingen moeten worden gezocht. In andere steden en provincies zijn al veel goede ervaringen bekend. De provincie kan een rol vervullen in het verspreiden van kennis, het bij elkaar brengen van belanghebbenden, het procesmatig ondersteunen van transformatieprocessen en het bevorderen van het wegnemen van belemmeringen in bestemmingsplannen. Investeren door de provincie in het verminderen van leegstand is geen begaanbare weg. Maar de provincie kan wel in het belang van de economie, de werkgelegenheid en in het belang van energietransitie (klimaat) bijdragen aan een gezonde kantorenmarkt door het verduurzamen van kantoren te stimuleren. Dit is ook in lijn met het eerder door SER Overijssel uitgebrachte advies “De winst van CO2-reductie”.

Samengevat adviseert SER Overijssel het volgende:

1. Pak de regierol en leg de provinciale visie vast in specifiek beleid;
2. Maak met de belangrijkste kantorengemeenten in Overijssel afspraken over de omvang en kwaliteit van de kantorenprogramma‟s;
3. Zorg voor een scherp zicht op ontwikkelingen in voorraad, vraag en aanbod in zowel kwantitatieve als kwalitatieve zin. Hiervoor dient voldoende specialistische vastgoedkennis in huis te zijn.
4. De (decentrale) overheden hebben een voorbeeldfunctie. De provincie Overijssel mag de gemeenten hierop aanspreken en daarnaast kritisch kijken naar hun eigen investeringsprogramma‟s met kantoorruimte;
5. De provincie Overijssel kan een rol vervullen om de gevolgen van de ontwikkelingen op de kantorenmarkt op de gemeentefinanciën in beeld te brengen (bewustwording);
6. Leer van andere provinciale initiatieven, als voorbeeld kan “De Wasstraat” van de provincie Utrecht worden genoemd;
7. Leg verbinding tussen het Overijssels duurzaamheidsbeleid/energie- en klimaatbeleid en de transformatieopgave van leegstaande kantoren.

» ga naar de publicatie bij dit artikel


Meer actualiteiten

27-1-2014 Advies ontwikkeling zorgsector
5-3-2013 Bedrijfsleven Overijssel vraagt provincie om visie logistiek
9-8-2012 Achtergrondstudie winkelatlas, inventarisatie detailhandelsstructuur Overijssel
9-8-2012 SER Overijssel luidt noodklok situatie detailhandel
27-3-2012 Cultuur en economie
26-3-2012 Jaarverslag SER Overijssel 2011
28-2-2012 Bedrijfsleven Overijssel op hoofdlijnen positief over voorgenomen provinciaal economisch beleid
19-7-2011 Inzet voor mobiliteitsmanagement continueren
1-5-2011 Jaarverslag SER Overijssel 2010
14-3-2011 Brief aan informateur Hendrikx
10-2-2011 Afgestudeerden als ambassadeur voor de regio
1-12-2010 Bedrijfsleven Oost-Nederland: Klimaatbeleid en economisch beleid kunnen elkaar versterken
30-8-2010 Provinciaal innovatiebeleid, suggesties m.b.t. stimulering van innovatie (in de bouw)
4-6-2010 SER Gelderland en SER Overijssel roepen op tot krachtig gezamenlijk optreden provincies richting Rijk
31-5-2010 SER-Overijssel brief over sociaal economische gevolgen Natura2000 en Stikstofkader
11-5-2010 Bedrijfsleven Oost-Nederland levert provincies handreikingen om markt meer te betrekken bij herstructureringsopgave bedrijventerreinen
10-5-2010 Advies SER Overijssel over Voortgangsrapportage 2010, Meerjarenprogramma Vitale Bedrijvigheid 2009-2015
1-5-2010 Jaarverslag 2009 SER Overijssel
20-4-2010 Presentatie stand van zaken economie Oost-Nederland
16-12-2009 Bedrijfsleven Oost-Nederland roept provincies op tot actief arbeidsmarktbeleid
11-11-2009 Advies Luchthaven Twente
10-11-2009 Blijvende aandacht voor Overijsselse bouw van groot belang
17-9-2009 SER OPVV advies N340, voorkeur OPVV en SER Overijssel voor “Lange Omleiding”
25-8-2009 Presentatie situatie in de Overijsselse bouwsector
19-8-2009 Advies inzake Oost-Nederland maakt het en Gebiedsagenda Oost
14-8-2009 Natura2000 beheerplannen
1-5-2009 Jaarverslag 2008 SER Overijssel
5-4-2009 Meerjarenprogramma Vitale Bedrijvigheid 2009 - 2015
30-1-2009 Problemen omtrent elektriciteitsvoorziening Overijssel/Steenwijkerland
12-1-2009 Gevolgen kredietcrisis Overijssel
1-12-2008 Met Gevoel voor Richting 3
11-3-2008 Regionaal arbeidsmarktbeleid
Uitgebreid zoeken
SER Overijssel brengt gevraagd en ongevraagd adviezen uit aan het provinciebestuur van Overijssel over het door de provincie te voeren sociaal-economisch beleid. In SER Overijssel werken werkgevers- en werknemers-organisaties in Overijssel samen. 
leden van SER Overijssel
adviseurs van SER Overijssel